نکات اجرای وال پست منقطع (ناودانی منقطع) + صفرتا صد مراحل اجرا

اجرای وال پست منقطع یا ناودانی منقطع یکی از روش‌های مدرن و مورد تأیید پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰ (ویرایش‌های جدید) برای مهار لرزه‌ای دیوارهای غیرسازه‌ای (میانقاب‌ها و تیغه‌ها) به اسکلت اصلی ساختمان است. این روش جایگزین وال‌پست‌های سنتی پیوسته (نبشی‌کشی سراسری) شده و مزایای زیر را دارد:

• کاهش مصرف فولاد تا حدود ۳۰–۶۰٪
• سرعت اجرای بسیار بالاتر
• کاهش سختی اضافی به المان‌های سازه‌ای اصلی
• هزینه کمتر نسبت به روش‌های قدیمی
• عملکرد بهتر در زلزله (به دلیل اتصال مفصلی و لغزشی)

در این روش از قطعات کوتاه ناودانی (یا نبشی) به‌صورت منقطع استفاده می‌شود که به ستون‌ها و تیرها متصل شده و دیوار را به‌صورت غیرمستقیم و با درز انقطاع مهار می‌کنند.

مشخصات فنی ناودانی منقطع

ناودانی منقطع که به عنوان نسل جدید وال‌پست‌ها شناخته می‌شود، قطعه‌ای فولادی (غالباً از جنس فولاد گالوانیزه) است که وظیفه مهار خارج از صفحه دیوار و جداسازی آن از اسکلت سازه را بر عهده دارد تا از تخریب دیوار در هنگام زلزله جلوگیری کند.

مشخصات فنی و ابعادی این محصول بر اساس منابع ارائه شده به شرح زیر است:

۱. مشخصات ظاهری و ابعادی

• شکل مقطع: این قطعات به صورت U شکل (ناودانی) طراحی شده‌اند.
• طول قطعات:
  • برای نصب در کنار ستون‌ها، معمولاً طول این قطعات ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متر است (سایز ۴۰ سانتی‌متری پرمصرف‌تر است).
  • برای نصب در زیر سقف (سقفی)، طول قطعات معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر (و گاهی تا ۴۰ سانتی‌متر) در نظر گرفته می‌شود.
• عرض جان (کف ناودانی): عرض جان باید متناسب با ضخامت دیوار باشد. توصیه می‌شود جهت سهولت در اجرا، دهانه ناودانی حدود ۱ سانتی‌متر بیشتر از ضخامت دیوار در نظر گرفته شود تا بلوک به راحتی داخل آن قرار گیرد.
• ارتفاع بال: ارتفاع بال‌های این ناودانی معمولاً ۷ سانتی‌متر است.

۲. ویژگی‌های فنی و ساختاری

• سوراخ‌های لوبیایی: در بال‌های این ناودانی، حفره‌هایی به شکل لوبیا تعبیه شده است. این سوراخ‌ها دو کاربرد حیاتی دارند:

1. امکان اتصال و مهار میلگرد بستر را فراهم می‌کنند.
2. به دیوار اجازه می‌دهند در هنگام زلزله در جهت صفحه خود آزادی حرکت داشته باشد.

• جنس: طبق آیین‌نامه ۲۸۰۰، این قطعات باید از جنس ورق گالوانیزه یا فولاد ضدزنگ باشند تا در برابر رطوبت و خوردگی مقاوم بمانند.

۳. الزامات نصب و تعداد

• روش اتصال: در سازه‌های بتنی از پیچ و رول‌پلاک یا رول‌بولت (به روش چرخشی و نه ضربه‌ای) و در سازه‌های فلزی از جوشکاری برای اتصال به ستون استفاده می‌شود.
• تعداد مورد نیاز:
  • برای ستون‌هایی با ارتفاع ۳ متر، معمولاً ۳ عدد ناودانی منقطع در ارتفاع نصب می‌شود.
  • در زیر سقف برای دهانه‌های ۳ متری، ۳ عدد نیاز است و به ازای هر متر افزایش طول، یک عدد اضافه می‌شود.
• فاصله از ستون: ناودانی باید با فاصله ۱ درصد ارتفاع دیوار (حدود ۳ تا ۵ سانتی‌متر) از ستون نصب شده و این فاصله با مصالح تراکم‌پذیر مانند پشم سنگ ضد رطوبت یا یونولیت پر شود.

نکته مهم: استفاده از میلگرد بستر به همراه ناودانی منقطع الزامی است تا پیوستگی و استحکام دیوار حفظ شود.

مراحل اجرای وال پست منقطع (ناودانی منقطع)

اجرای وال‌پست منقطع (ناودانی منقطع) طبق پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰، شامل مراحلی است که هدف آن جداسازی عملکرد دیوار از اسکلت سازه برای جلوگیری از تخریب در هنگام زلزله است [۱۲، ۱۳]. مراحل اجرایی این سیستم به شرح زیر است:

۱. تعیین محل و نشانه‌گذاری

ابتدا باید محل دقیق اجرای وال‌پست‌ها طبق دیتیل اجرایی و نقشه‌های طراحی شده توسط مهندس محاسب مشخص شود .این کار معمولاً با استفاده از متر لیزری برای اطمینان از شاقول بودن و هم‌راستایی با دیوار پیرامونی انجام می‌شود .

۲. نصب ورق‌های اتصال و وادارها (در صورت نیاز)

در دهانه‌های بزرگ (بیش از ۴ متر) یا دیوارهای بلند (بیش از ۳.۵ متر)، نصب وادار (وال‌پست عمودی) یا تیرک (وال‌پست افقی) الزامی است.

• در سازه‌های بتنی، پلیت‌های اتصال با رول‌بولت‌های گردشی یا پیچ و رول‌پلاک به کف و سقف متصل می‌شوند.
• نکته مهم: استفاده از میخ‌های ضربه‌ای (تفنکی) برای اتصال به اعضای بتنی ممنوع است.

۳. نصب ناودانی‌های منقطع به ستون و سقف

ناودانی‌ها باید در محل‌های تعیین شده به تیرها و ستون‌ها متصل شوند:

• در کنار ستون: از قطعات ناودانی ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متری استفاده می‌شود. در اسکلت بتنی با پیچ و رول‌پلاک و در اسکلت فلزی با جوشکاری نصب می‌گردند .
• در زیر سقف: قطعات ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متری با رعایت فاصله بحرانی تیر (نصب نشدن در نزدیکی اتصال تیر به ستون) به زیر تیر متصل می‌شوند.

۴. قرار دادن لایه جداساز (یونولیت یا پشم سنگ)

برای اینکه دیوار بتواند در هنگام زلزله آزادانه حرکت کند، باید بین دیوار و ستون (و زیر سقف) لایه‌ای از مصالح تراکم‌پذیر مانند پشم سنگ ضد رطوبت یا یونولیت قرار گیرد . ضخامت این لایه معمولاً ۱ درصد ارتفاع دیوار (حدود ۳ تا ۵ سانتی‌متر) در نظر گرفته می‌شود

۵. نصب میلگرد بستر و دیوارچینی

این مرحله حیاتی‌ترین بخش برای حفظ پیوستگی دیوار است:

• در حین دیوارچینی، قلاب و گیره میلگرد بستر در تراز مناسب (معمولاً هر دو یا سه رج یک‌بار) نصب می‌شوند
• انتهای میلگرد بستر در داخل سوراخ‌های لوبیایی ناودانی منقطع قرار می‌گیرد تا مهار خارج از صفحه دیوار تأمین شود اما در جهت داخل صفحه آزادی حرکت داشته باشد
• بلوک‌ها باید به گونه‌ای چیده شوند که داخل ناودانی قرار گیرند

۶. عایق‌بندی و آماده‌سازی برای نازک‌کاری

در دیوارهای خارجی، سطح وال‌پست باید با پشم سنگ و یک لایه مش الیافی یا توری مرغی پوشانده شود تا از ترک خوردن گچ یا سیمان در محل اتصال ناهمگون فولد و دیوار جلوگیری شود

آیا پروژه شما دارای اسکلت بتنی است یا فلزی؟ اطلاع از این موضوع می‌تواند در انتخاب نوع اتصال (پیچ یا جوش) و ابزارهای مورد نیاز تأثیر زیادی داشته باشد

جدول خلاصه تعداد تقریبی ناودانی منقطع (برای ساختمان‌های متعارف)

مزایای استفاده از وال پست منقطع

استفاده از وال‌پست منقطع (ناودانی منقطع) به جای روش‌های سنتی (مانند نبشی‌کشی سرتاسری)، مزایای متعددی از نظر فنی، اقتصادی و اجرایی دارد که در پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰ نیز بر آن‌ها تأکید شده است.

مزایای اصلی این سیستم عبارتند از:

۱. مزایای اقتصادی و کاهش هزینه‌ها

• کاهش هزینه نهایی: قیمت تمام شده این روش (شامل متریال و اجرت) حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد ارزان‌تر از سیستم‌های قدیمی است .
• مصرف کمتر فولاد: به دلیل حذف وادارهای سرتاسری و جایگزینی قطعات کوچک، میزان متریال مصرفی به شدت کاهش می‌یابد .
• کاهش هزینه‌های حمل و نقل: وزن کمتر این قطعات باعث می‌شود هزینه‌های جابجایی و انبارداری نسبت به پروفیل‌های سنگین سنتی کمتر باشد.

۲. بهبود عملکرد لرزه‌ای و ایمنی

• جداسازی کامل دیوار از سازه: این سیستم به دیوار اجازه می‌دهد در هنگام زلزله به صورت مستقل حرکت کند و از برخورد مستقیم دیوار با اسکلت (که عامل اصلی تخریب است) جلوگیری می‌کند.
• جلوگیری از اثر «ستون کوتاه»: با ایجاد فاصله مناسب بین دیوار و ستون، از تمرکز تنش و شکست برشی ستون‌ها جلوگیری می‌شود.
• کاهش بار مرده ساختمان: وزن کمتر این قطعات باعث کاهش بار کلی وارد بر فونداسیون و اسکلت سازه می‌گردد.

۳. سرعت و سهولت در اجرا

• نصب سریع: به دلیل پیش‌ساخته بودن و وزن کم، سرعت نصب این قطعات بسیار بالاتر از روش‌های قدیمی است
• عدم نیاز به پلیت‌های پیش‌فرض: در بسیاری از موارد (به‌ویژه در اسکلت بتنی) می‌توان بدون نیاز به پلیت‌های کارگذاشته شده، با استفاده از رول‌بولت‌های گردشی قطعات را نصب کرد
• تسهیل نصب میلگرد بستر: وجود سوراخ‌های لوبیایی در بال ناودانی، مهار میلگرد بستر را بسیار آسان کرده و باعث پیوستگی و پایداری بیشتر دیوار می‌شود

۴. ویژگی‌های فنی و دوام

• مقاومت در برابر خوردگی: این قطعات معمولاً از فولاد گالوانیزه ساخته می‌شوند که از زنگ‌زدگی و آسیب به نازک‌کاری دیوار در طول زمان جلوگیری می‌کند
• کاهش ترک‌های نازک‌کاری: به دلیل استفاده از لایه‌های تراکم‌پذیر و مش الیافی روی وال‌پست، احتمال ایجاد ترک در محل اتصال دیوار و ستون به حداقل می‌رسد

نکته مهم: برای دستیابی به این مزایا، استفاده همزمان از میلگرد بستر و رعایت فاصله جداسازی با مصالحی مانند پشم سنگ الزامی است

بر اساس منابع ارائه شده، تعداد تقریبی ناودانی‌های منقطع برای یک ساختمان متعارف (با ارتفاع طبقه معمول ۳ متر) به شرح زیر است:

جدول خلاصه تعداد تقریبی ناودانی منقطع

 

محل نصب	ابعاد دیوار/ستون	تعداد تقریبی مورد نیاز
کنار ستون	ارتفاع تا ۳ متر	۳ عدد (قطعات ۴۰ تا ۵۰ سانتی‌متری)
زیر سقف (تیر)	دهانه تا ۳ متر	۳ عدد (قطعات ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متری)
زیر سقف (تیر)	دهانه بیش از ۳ متر	۳ عدد + ۱ عدد به ازای هر متر اضافه
دیوارهای با ارتفاع بالا	ارتفاع بیش از ۳.۵ متر	نیاز به اجرای تیرک افقی و ناودانی‌های مربوطه
دیوارهای با طول بالا	طول بیش از ۴ متر	نیاز به اجرای وادار میانی و اتصالات آن

 

نکات تکمیلی در مورد محاسبات تعداد

• پرمصرف‌ترین سایز: برای ساختمان‌های متعارف شهری، ناودانی‌های ۴۰ سانتی‌متری برای نصب در کنار ستون بیشترین کاربرد را دارند
• فواصل نصب در سقف: در برخی دیتیل‌ها توصیه شده که ناودانی‌های منقطع سقفی (۲۰ سانتی‌متری) در فواصل ۷۵ سانتی‌متری از یکدیگر نصب شوند.
• نصب در ستون: اجرای این قطعات در کنار ستون باید به گونه‌ای باشد که تقریباً هر متر یک‌بار تکرار شوند تا مهار کافی تأمین گرد.
• اتصال میلگرد بستر: توجه داشته باشید که میلگرد بستر باید در تمامی دیوارها (داخلی و پیرامونی) اجرا شده و انتهای آن در سوراخ‌های لوبیایی این ناودانی‌ها مهار شود.

یک نکته اجرایی مهم: آیین‌نامه تأکید می‌کند که در نزدیکی محل اتصال تیر به ستون (ناحیه بحرانی)، نباید هیچ‌گونه ناودانی منقطع سقفی نصب شود.

مقایسه هزینه‌های این روش با سیستم وال‌مش چگونه است؟

بر اساس منابع ارائه شده، سیستم وال‌مش (Wall Mesh) به طور کلی اقتصادی‌تر و ارزان‌تر از روش وال‌پست منقطع (ناودانی منقطع) و سایر روش‌های سنتی است .

در ادامه، جزئیات این مقایسه هزینه در چند بخش بررسی شده است:

۱. حذف متریال‌های گران‌قیمت فولادی

• سیستم وال‌مش: در این روش نیازی به استفاده از وادارهای قائم و افقی (تیرک)، میلگرد بستر و قطعات اتصالی سنگین فولادی نیست. این موضوع به دلیل حذف مقادیر زیادی از فولاد، باعث کاهش چشمگیر هزینه‌ها می‌شود.
• وال‌پست منقطع: با وجود اینکه نسبت به روش سنتی (نبشی‌کشی سرتاسری) حدود ۱۵ تا ۲۵ درصد ارزان‌تر است ، اما همچنان به متریال‌هایی مانند ناودانی‌های گالوانیزه، وادارهای میانی (در دهانه‌های بزرگ) و میلگرد بستر نیاز دارد که قیمت آن‌ها مستقیماً تابع قیمت روز فولاد است.

۲. هزینه‌های اجرایی و دستمزد

• سادگی و سرعت: سیستم وال‌مش به دلیل سادگی در اجرا، به دستمزد کمتری برای تیم اجرایی نیاز دارد . سرعت نصب در این روش بسیار بالاتر است که منجر به کاهش هزینه‌های بالاسری پروژه می‌شود .
• تخصص: اجرای وال‌پست منقطع مستلزم عملیاتی مانند سوراخ‌کاری دقیق بتن، نصب رول‌بولت، جوشکاری (در سازه‌های فلزی) و اتصال دقیق میلگرد بستر است که به اکیپ‌های متخصص‌تر و زمان بیشتری نیاز دارد .

۳. اجزای تشکیل‌دهنده هزینه در هر روش

برای درک بهتر تفاوت هزینه‌ها، اقلام هزینه‌بر در هر دو سیستم عبارتند از:

• در روش وال‌مش: نوار وال‌مش (توری فایبرگلاس)، پلاستر سیمانی یا گچی، چسب و رزین اپوکسی، و نبشی‌های کنترل‌کننده حرکت .
• در روش وال‌پست منقطع: وادارهای عمودی و افقی، تیرک‌ها، میلگرد بستر، قلاب و گیره، ناودانی‌های منقطع، پشم سنگ یا یونولیت و پیچ و رول‌پلاک .

۴. تأثیر بر بار مرده ساختمان

از نظر هزینه‌های پنهان، سیستم وال‌مش به دلیل وزن بسیار ناچیز الیاف فایبرگلاس، بار مرده ساختمان را به شدت کاهش می‌دهد که این امر می‌تواند در محاسبات سازه‌ای و کاهش هزینه‌های اسکلت و فونداسیون نیز مؤثر باشد.

نتیجه‌گیری: اگرچه وال‌پست منقطع روشی استاندارد و بسیار ارزان‌تر از سیستم‌های قدیمی نبشی‌کشی است ، اما وال‌مش به عنوان نسل نوین مهار دیوار، به دلیل حذف وادارهای فولادی و میلگرد بستر، در حال حاضر اقتصادی‌ترین گزینه برای مقاوم‌سازی دیوارهای غیرسازه‌ای محسوب می‌شود.

تفاوت‌های فنی عملکرد لرزه‌ای وال‌مش و وال‌پست منقطع

تفاوت فنی اصلی در عملکرد لرزه‌ای این دو سیستم در نحوه مهار دیوار و تغییر رفتار سازه‌ای آن نهفته است؛ وال‌پست منقطع با استفاده از اتصالات مکانیکی فولادی و میلگرد بستر دیوار را مهار می‌کند، در حالی که وال‌مش با ایجاد یک کامپوزیت الیافی (FRCM)، رفتار دیوار را به یک دال یک‌طرفه قائم تبدیل می‌کند .

در ادامه، جزئیات تفاوت‌های فنی این دو روش بر اساس منابع بررسی شده است:

۱. مکانیزم مهار خارج از صفحه

• وال‌پست منقطع: در این روش، مهار دیوار در جهت خارج از صفحه توسط ناودانی‌های U شکل متصل به ستون و سقف تأمین می‌شود. نیروهای لرزه‌ای از طریق این قطعات فولادی به اسکلت منتقل می‌گردند .
• وال‌مش: مهار دیوار در این سیستم از طریق نوارهای توری فایبرگلاس تأمین می‌شود که با پلاستر مخصوص روی دیوار نصب شده‌اند. این نوارها مانند کمربندی دیوار را احاطه کرده و خمش آن را در راستای قائم کنترل می‌کنند تا از فروریزش جلوگیری شود.

۲. رفتار درون‌صفحه‌ای و جداسازی

• وال‌پست منقطع: از طریق ایجاد فاصله (معمولاً ۱ درصد ارتفاع دیوار) و پر کردن آن با پشم سنگ یا یونولیت، دیوار را از اسکلت جدا می‌کند. وجود سوراخ‌های لوبیایی در ناودانی به میلگرد بستر اجازه می‌دهد در جهت داخل صفحه حرکت آزادانه داشته باشد و از انتقال تنش‌های سازه به دیوار جلوگیری کند .
• وال‌مش: مشابه روش منقطع، از لایه‌های تراکم‌پذیر برای جداسازی استفاده می‌کند [۲۵۵]. تفاوت فنی در این است که به دلیل انعطاف‌پذیری بالای الیاف، دیوار در برابر جابجایی‌های نسبی طبقات (Drift) صلبیت کمتری از خود نشان داده و احتمال ترک خوردن آن در لرزه‌های متوسط کمتر است.

۳. اجزای مسلح‌کننده دیوار

• وال‌پست منقطع: استفاده از میلگرد بستر در این سیستم برای حفظ پیوستگی و استحکام دیوار الزامی است. میلگرد بستر بارهای عمود بر صفحه را توزیع کرده و مانع از تمرکز تنش و ترک خوردن بلوک‌ها می‌شود.
• وال‌مش: در این سیستم میلگرد بستر، وادارهای قائم و تیرک‌های افقی حذف می‌شوند،خودِ شبکه الیاف نقش مسلح‌کننده را ایفا کرده و انسجام دیوار را در حین زلزله حفظ می‌کند

۴. تأثیر بر وزن و صلبیت کل سازه

• وزن (بار مرده): وال‌مش به دلیل وزن ناچیز الیاف فایبرگلاس، بار مرده ساختمان را به شدت کاهش می‌دهد. وال‌پست منقطع اگرچه سبک‌تر از روش‌های سنتی است، اما همچنان از مقاطع سنگین‌تر فولادی استفاده می‌کند .
• صلبیت: وال‌پست منقطع در صورت اجرای سراسری (مثلاً در بیمارستان‌ها) باعث افزایش سختی سازه می‌شود. اما وال‌مش تأثیر کمتری بر صلبیت جانبی قاب داشته و محاسبات لرزه‌ای سازه را با پیچیدگی کمتری مواجه می‌کند

جدول مقایسه فنی عملکرد لرزه‌ای

ویژگی فنی	وال‌پست منقطع	وال‌مش
نوع مهار خارج صفحه	مکانیکی (ناودانی فولادی)	کامپوزیت الیافی (نوار مش)
رفتار سازه‌ای دیوار	مهار شده توسط تکیه‌گاه‌های منقطع	دال یک‌طرفه در راستای قائم
نیاز به میلگرد بستر	الزامی است	حذف می‌شود
نیاز به وادار میانی	در دهانه‌های بالای ۴ متر الزامی است	حذف می‌شود
وزن اعمالی به سازه	متوسط (فولاد گالوانیزه)	بسیار ناچیز (فایبرگلاس)

 

یک نکته مهم اجرایی: در وال‌پست منقطع، اتصال میلگرد بستر به ناودانی نباید به صورت صلب (جوش) باشد تا آزادی حرکت درون‌صفحه حفظ شود، در حالی که در وال‌مش، لبه‌های الیاف باید در بالا و پایین روی بلوک و کف برگردند تا مهار کامل شود.

زمان، سرمایه شماست. خشت سبز با ارائه محصولات وال‌پست با قابلیت نصب سریع و آسان، به شما کمک می‌کند تا پروژه‌هایتان را سریع‌تر و با کارایی بالاتر به اتمام برسانید.

تلفن تماس: 09128115548

سوالات متداول