وال پست کشویی – اتصال کشویی والپست و نحوه اجرای

وال‌پست (Wall Post) یا وادار، یکی از مهم‌ترین المان‌های مهار دیوارهای غیرسازه‌ای در برابر نیروهای جانبی (به‌ویژه زلزله) محسوب می‌شود. هدف اصلی سیستم وال‌پست، جلوگیری از تخریب خارج از صفحه دیوار و کاهش آوار ناشی از ریزش دیوار در هنگام زلزله است، در حالی که اجازه حرکت در صفحه دیوار (حرکت جانبی و خیز) به سازه اصلی منتقل نشود. طبق پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ (ویرایش‌های جدید)، وادار باید به کف سازه با اتصال مفصلی مناسب متصل شود و اتصال آن به عضو بالایی (تیر یا سقف) در راستای داخل صفحه به صورت کشویی اجرا گردد که به آن وال پست کشویی گفته می شود تا امکان جابه‌جایی نسبی دیوار نسبت به سازه فراهم شود.

اتصال کشویی (Sliding Connection) یکی از پرکاربردترین و استانداردترین روش‌های اتصال وادار به عضو بالایی (تیر یا سقف) است که طبق پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ (ویرایش‌های جدید) توصیه و الزامی شده است. این اتصال امکان حرکت نسبی محدود دیوار نسبت به سقف را فراهم می‌کند و از ایجاد نیروی فشاری یا کششی ناخواسته در دیوار جلوگیری می‌نماید.

انواع اتصال در وال‌پست

در وال‌پست‌های نوین، اتصالات نقش حیاتی در جداسازی دیوار از اسکلت سازه ایفا می‌کنند تا از انتقال نیروهای جانبی زلزله به دیوار جلوگیری شود. این اتصالات بر اساس نوع حرکت و محل استفاده به دسته‌های مختلفی تقسیم می‌شوند.

طبق منابع ارائه شده، انواع اصلی اتصالات در وال‌پست عبارتند از:

۱. اتصال کشویی (Sliding Connection)

این نوع اتصال رایج‌ترین روش برای مهار دیوارها در جهت خارج از صفحه است.

• عملکرد: در این روش، دیوار در داخل صفحه خود اجازه حرکت دارد اما در جهت خارج از صفحه مقید می‌شود.
• محل استفاده: معمولاً برای اتصال وال‌پست (وادار) به سقف فوقانی استفاده می‌شود.
• جزئیات: از دو نبشی یا ناودانی منقطع استفاده می‌شود که وادار بدون جوشکاری بین آن‌ها قرار می‌گیرد تا بتواند در راستای داخل صفحه حرکت کند.

۲. اتصال تلسکوپی (Telescopic Connection)

این اتصال برای موارد خاص و دیوارهای یک‌سر آزاد استفاده می‌شود.

• عملکرد: برخلاف نوع کشویی، حرکت در هر دو جهت داخل و خارج صفحه (محورهای X و Y) محدود است و تنها در راستای عمودی (محور Z) اجازه حرکت داده می‌شود.
• مزیت: این آزادی حرکت در راستای Z از کمانش وادار در صورت خیز تیر فوقانی جلوگیری می‌کند.
• محل استفاده: برای دیوارهای خارج از قاب و وادارهای انتهایی پیشنهاد شده است.

۳. بست انعطاف‌پذیر یا رادیکالی (Flexible U-Bracket)

این اتصال بیشتر در محل تماس دیوار با ستون‌ها کاربرد دارد.

• ویژگی: این بست‌ها قطعاتی ارتجاعی هستند که جایگزین اتصال هشت‌گیر سنتی شده‌اند.
• عملکرد: آزادی لازم برای حرکت جانبی دیوار در درون صفحه را فراهم کرده و همزمان حرکت خارج از صفحه را مهار می‌کنند.

۴. شاخک انتهایی (End Prong/Stub)

این روش برای اتصال دیوار به اعضای قائم (ستون‌ها) با استفاده از گیره و قلاب میلگرد بستر انجام می‌شود. در صورت استفاده از شاخک انتهایی، دیگر نیازی به نصب نبشی یا ناودانی در کنار ستون نخواهد بود.

۵. اتصال مفصلی (Hinged Connection)

این اتصال معمولاً برای پایین وال‌پست (کف ساختمان) در نظر گرفته می‌شود.

• عملکرد: در این حالت وادار به صفحه پلیت کف جوش داده می‌شود که سختی کمتری نسبت به حالت گیردار دارد و اجازه دوران‌های کوچک در راستای داخل صفحه را می‌دهد.

تفاوت مهم در وال‌پست‌های جدید و قدیم: در روش‌های قدیمی، اتصالات به صورت گیردار یا مستقیم (جوشی) به سقف و ستون متصل می‌شدند که باعث می‌شد دیوار جزئی از سازه اصلی شده و در زلزله به سرعت تخریب شود. اما در روش‌های نوین (مطابق پیوست ششم آیین‌نامه ۲۸۰۰)، استفاده از اتصالات لغزشی و منعطف الزامی است.

روش اجرای اتصال کشویی و مفصلی در اسکلت بتنی چگونه است؟

در اسکلت بتنی، برای اجرای صحیح وال‌پست مطابق با پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰، باید از دو نوع اتصال متفاوت در بالا و پایین استفاده کرد: اتصال مفصلی در پایین و اتصال کشویی در بالا. هدف از این ترکیب، اجازه دادن به دیوار برای حرکت در داخل صفحه (موازات قاب) و مهار آن در جهت خارج از صفحه است

روش اجرای این اتصالات در اسکلت بتنی به شرح زیر است:

۱. نصب صفحات اتصال (بیس‌پلیت)

چون در اسکلت بتنی امکان جوشکاری مستقیم به بتن وجود ندارد، ابتدا باید صفحات فلزی در محل قرارگیری وادارها نصب شوند:

• پیش از بتن‌ریزی: بهترین روش، جایگذاری پلیت‌ها در داخل قالب تیرها و سقف قبل از بتن‌ریزی است .
• پس از بتن‌ریزی: اگر پلیتی تعبیه نشده باشد، باید با استفاده از انکر بولت یا رول بولت، صفحات را به تیرهای بالا و پایین متصل کرد.
• نکته مهم: استفاده از میخ‌های فولادی ۳ سانتی‌متری برای نصب پلیت‌ها به تیرها ممنوع است.

۲. اجرای اتصال مفصلی (در پایین وادار)

این اتصال در محل تلاقی وادار با کف یا تیر تحتانی اجرا می‌شود:

• نحوه اجرا: انتهای تحتانی وادار به پلیت روی کف جوش داده می‌شود.
• عملکرد: این اتصال صلب نیست و به وادار اجازه می‌دهد دوران‌های کوچکی در راستای داخل صفحه داشته باشد اما از حرکت آن جلوگیری می‌کند.

۳. اجرای اتصال کشویی (در بالای وادار)

این اتصال در محل تلاقی وادار با سقف یا تیر فوقانی اجرا می‌شود تا از انتقال بار تیر به دیوار (در صورت خیز تیر) جلوگیری کند.

• نحوه اجرا: دو نبشی یا یک ناودانی به پلیت سقف جوش داده می‌شوند. وادار باید بدون هیچ‌گونه اتصال جوشی بین این دو قرار بگیرد.
• فاصله جداسازی: باید یک فاصله خالی (معمولاً ۱ درصد ارتفاع طبقه یا حداقل ۲۵ میلی‌متر) بین انتهای وادار و سقف باقی بماند.
• پرکننده: این فضای خالی باید با مصالح تراکم‌پذیر مانند یونولیت یا پشم سنگ ضد رطوبت پر شود .

نکات کلیدی در اجرا:

• جداسازی از ستون: دیوار باید با فاصله‌ای حدود ۱ درصد ارتفاع طبقه از ستون‌ها فاصله داشته باشد و این فاصله با یونولیت پر شود.
• مسلح‌سازی: در دیوارهای بلوکی، برای یکپارچگی دیوار باید از میلگرد بستر (خرپایی یا نردبانی) یا بست‌های فلزی در فواصل قائم مشخص استفاده کرد.
• تراز بودن: هم‌راستایی وال‌پست‌ها در طبقات باید با ریسمان‌کشی یا تراز لیزری کنترل شود.

اجزای اصلی اتصال کشویی(وال پست کشویی)

اجزای اصلی اتصال کشویی (Sliding Connection) در سیستم‌های نوین وال‌پست، به گونه‌ای طراحی شده‌اند که ضمن مهار دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه، اجازه حرکت آزادانه در داخل صفحه را به آن بدهند.

طبق منابع، اجزای تشکیل‌دهنده این اتصال عبارتند از:

• صفحه فلزی (بیس‌پلیت): این صفحه به زیر تیر یا سقف فوقانی متصل می‌شود. نصب آن یا از طریق تعبیه در بتن پیش از بتن‌ریزی و یا به وسیله انکر بولت (پس از بتن‌ریزی) انجام می‌گیرد.
• قطعات محدودکننده (نبشی یا ناودانی): معمولاً از دو نبشی یا یک ناودانی استفاده می‌شود که به صفحه فلزی جوش داده می‌شوند. این قطعات نقش “کشویی” را ایفا کرده و وادار را در میان خود نگه می‌دارند.
• وادار (وال‌پست قائم): عضو فلزی اصلی است که انتهای فوقانی آن در داخل نبشی‌ها یا ناودانی قرار می‌گیرد. نکته حیاتی این است که وادار به این قطعات جوش داده نمی‌شود تا بتواند آزادانه حرکت کند.
• فاصله جداسازی (شکاف): بر اساس آیین‌نامه، باید فاصله‌ای در حدود ۱ درصد ارتفاع طبقه (یا حداقل ۲.۵ سانتی‌متر) بین انتهای وادار و زیر سقف وجود داشته باشد.
• مصالح تراکم‌پذیر: فضای خالی بین دیوار/وادار با سقف و ستون باید با مصالح نرم و ارتجاعی مانند یونولیت یا پشم سنگ ضد رطوبت پر شود.
• توری مرغی یا مش الیافی: برای جلوگیری از ترک خوردن نازک‌کاری در محل این اتصال انعطاف‌پذیر، روی مصالح تراکم‌پذیر با این لایه‌ها پوشانده می‌شود .

چرا جوشکاری در این اتصال ممنوع است؟ اگر وال‌پست به سقف جوش داده شود، در هنگام زلزله یا خیز تیر، نیرو مستقیماً به دیوار منتقل شده و باعث تخریب آن می‌گردد؛ اما در اتصال کشویی، وادار فقط در جهت خارج از صفحه مهار شده و در سایر جهات “لغزنده” باقی می‌ماند.

مزایای اتصال کشویی نسبت به اتصال سخت

اجزای اصلی اتصال کشویی (Sliding Connection) در سیستم‌های نوین وال‌پست، به گونه‌ای طراحی شده‌اند که ضمن مهار دیوار در برابر نیروهای خارج از صفحه، اجازه حرکت آزادانه در داخل صفحه را به آن بدهند.

طبق منابع، اجزای تشکیل‌دهنده این اتصال عبارتند از:

• صفحه فلزی (بیس‌پلیت): این صفحه به زیر تیر یا سقف فوقانی متصل می‌شود. نصب آن یا از طریق تعبیه در بتن پیش از بتن‌ریزی و یا به وسیله انکر بولت (پس از بتن‌ریزی) انجام می‌گیرد.
• قطعات محدودکننده (نبشی یا ناودانی): معمولاً از دو نبشی یا یک ناودانی استفاده می‌شود که به صفحه فلزی جوش داده می‌شوند. این قطعات نقش “کشویی” را ایفا کرده و وادار را در میان خود نگه می‌دارند .
• وادار (وال‌پست قائم): عضو فلزی اصلی است که انتهای فوقانی آن در داخل نبشی‌ها یا ناودانی قرار می‌گیرد. نکته حیاتی این است که وادار به این قطعات جوش داده نمی‌شود تا بتواند آزادانه حرکت کند .
• فاصله جداسازی (شکاف): بر اساس آیین‌نامه، باید فاصله‌ای در حدود ۱ درصد ارتفاع طبقه (یا حداقل ۲.۵ سانتی‌متر) بین انتهای وادار و زیر سقف وجود داشته باشد .
• مصالح تراکم‌پذیر: فضای خالی بین دیوار/وادار با سقف و ستون باید با مصالح نرم و ارتجاعی مانند یونولیت یا پشم سنگ ضد رطوبت پر شود .
• توری مرغی یا مش الیافی: برای جلوگیری از ترک خوردن نازک‌کاری در محل این اتصال انعطاف‌پذیر، روی مصالح تراکم‌پذیر با این لایه‌ها پوشانده می‌شود.

چرا جوشکاری در این اتصال ممنوع است؟ اگر وال‌پست به سقف جوش داده شود، در هنگام زلزله یا خیز تیر، نیرو مستقیماً به دیوار منتقل شده و باعث تخریب آن می‌گردد؛ اما در اتصال کشویی، وادار فقط در جهت خارج از صفحه مهار شده و در سایر جهات “لغزنده” باقی می‌ماند.

تفاوت‌های اجرایی وال‌پست در دیوارهای داخلی و خارجی در چیست؟

بر اساس منابع، وال‌پست در دیوارهای داخلی و خارجی اهداف یکسانی (مهار لرزه‌ای) را دنبال می‌کند، اما در جزئیات اجرایی تفاوت‌های مهمی دارند.

مهم‌ترین تفاوت‌های اجرایی بر اساس پیوست ششم استاندارد ۲۸۰۰ عبارتند از:

۱. عایق‌بندی و جلوگیری از ترک (مختص دیوارهای خارجی)

در دیوارهای خارجی، به دلیل تماس با محیط بیرون و ضخامت بیشتر نازک‌کاری، الزامات سخت‌گیرانه‌تری وجود دارد:

• پشم سنگ ضد رطوبت: در دیوارهای خارجی، حتماً باید روی وادار (وال‌پست قائم) با پشم سنگ ضد رطوبت پوشانده شود تا نقش عایق حرارتی و صوتی را ایفا کند .
• استفاده از مش الیافی یا رابیتس: برای جلوگیری از ترک خوردن نازک‌کاری (سیمان‌کاری یا نما) در اثر حرکات وال‌پست، باید یک لایه مش الیافی یا رابیتس روی وادار و مصالح تراکم‌پذیر اجرا شود.

۲. نوع اتصال در بالای دیوار

• دیوارهای خارجی: معمولاً به صورت اتصال کشویی اجرا می‌شوند تا دیوار در داخل صفحه آزاد باشد و فقط در جهت خارج از صفحه مهار شود. اما اگر دیوار خارج از قاب (تیغه انتهایی) باشد، آیین‌نامه تأکید دارد که از اتصال تلسکوپی استفاده شود تا وادار در هر دو جهت (داخل و خارج صفحه) مقید گردد
• دیوارهای داخلی: در دیوارهای داخلی (تیغه‌ها) نیز اتصال کشویی الزامی است با این حال، در سقف‌هایی که تیر ندارند (مانند سقف‌های تیرچه‌بلوک)، می‌توان رج انتهایی دیوار را با میلگرد بستر مسلح کرد تا مهار خارج از صفحه بدون نیاز به نبشی در تراز سقف تأمین شود .

۳. فواصل جداسازی و درز انقطاع

• در هر دو نوع دیوار، فاصله جداسازی از ستون باید ۱ درصد ارتفاع طبقه باشد.
• در دیوارهای خارجی، این درز باید به گونه‌ای با پشم سنگ پر شود که از چسبیدن نمای ساختمان به ستون جلوگیری کند. در صورت چسبیدن نما به ستون، در اثر جابجایی سازه، نما دچار شکستگی و پرتاب می‌شود.

۴. الزامات خاص بیمارستانی

در ساختمان‌های با اهمیت بسیار زیاد مانند بیمارستان‌ها، اجرای ناودانی‌های کشویی سرتاسری در تمامی لبه‌های دیوارهای داخلی و خارجی الزامی است تا از ایجاد حتی کوچکترین ترک که باعث خارج شدن فضا از حالت استریل می‌شود، جلوگیری گردد .

۵. دیوارهای کوتاه و بازشوها

• در دیوارهای خارجی، بازشوهای بزرگ (مانند پنجره‌های عریض) حتماً نیاز به وادار و نعل‌درگاه در کنار بازشو دارند .
• دیوارهای خارجی که تمام ارتفاع طبقه را پوشش نمی‌دهند (مانند دیوار زیر پنجره در اسکلت بتنی)، حتماً باید با درز انقطاع از ستون جدا شوند تا از پدیده ستون کوتاه جلوگیری شود.

نکات اجرایی مهم وال پست کشویی – اتصال کشویی والپست

اتصال کشویی (Sliding Connection) در وال‌پست‌های نوین، روشی برای مهار دیوار است که به آن اجازه می‌دهد در هنگام زلزله یا خیز تیر، به صورت آزادانه در داخل صفحه (به موازات دیوار) حرکت کند، اما در جهت خارج از صفحه (عمود بر دیوار) کاملاً مهار شود. این کار باعث می‌شود دیوار از اسکلت سازه جدا شده و نیروهای مخرب را جذب نکند .

نکات اجرایی مهم و نحوه اجرای این اتصال بر اساس منابع به شرح زیر است:

۱. قطعات و اجزای اصلی

• صفحه اتصال (بیس‌پلیت): صفحه‌ای فلزی که به زیر تیر یا سقف فوقانی متصل می‌شود.
• ناودانی یا دو نبشی منقطع: این قطعات به صفحه اتصال جوش داده می‌شوند تا فضایی برای قرارگیری وادار فراهم کنند.
• وادار (وال‌پست قائم): عضو فلزی اصلی که لبه بالای آن درون ناودانی/نبشی قرار می‌گیرد .
• مصالح تراکم‌پذیر: یونولیت یا پشم سنگ ضد رطوبت که فضای خالی بالای وادار را پر می‌کند.
• مش الیافی یا رابیتس: برای پوشاندن روی درزها و جلوگیری از ترک خوردن نازک‌کاری

۲. مراحل اجرای اتصال کشویی

1. جانمایی: ابتدا محل دقیق وال‌پست طبق نقشه روی سقف و کف علامت‌گذاری می‌شود.
2. نصب پلیت: در اسکلت بتنی، پلیت‌ها یا قبل از بتن‌ریزی جایگذاری می‌شوند و یا بعداً با انکر بولت نصب می‌گردند. (استفاده از میخ‌های فولادی ۳ سانتی برای نصب پلیت ممنوع است).
3. ایجاد کشو در سقف: دو نبشی یا یک ناودانی به پلیت سقف جوش داده می‌شوند. فاصله بین آن‌ها باید کمی (حدود ۱ سانتی‌متر) بیشتر از ضخامت وادار باشد تا وادار به راحتی در آن حرکت کند.
4. نصب وادار: انتهای بالای وادار در داخل این کشو قرار می‌گیرد. نکته حیاتی: وادار نباید به هیچ وجه به نبشی‌ها یا ناودانی سقف جوش داده شود.
5. رعایت فاصله جداسازی: باید بین سرِ وادار و زیر سقف، فاصله‌ای معادل ۱ درصد ارتفاع طبقه (یا حداقل ۲.۵ سانتی‌متر) خالی بماند تا در صورت خیز تیر، فشاری به وال‌پست وارد نشود.
6. پر کردن فضا: این شکاف ۲.۵ سانتی‌متری با مصالح نرم مانند پشم سنگ پر می‌شود.

۳. نکات اجرایی و کنترلی بسیار مهم در وال پست کشویی

• عدم اتصال جوشی در بالا: مهم‌ترین اصل وال‌پست کشویی، نبود اتصال جوشی بین وادار و سقف است. وادار فقط باید “درون” کشو میلغزد .
• تراز بودن: هم‌راستایی و شاقول بودن وال‌پست در تمام طبقات باید با ریسمان‌کشی یا تراز لیزری کنترل شود.
• جداسازی از ستون: علاوه بر سقف، دیوار باید از ستون‌های جانبی نیز با فاصله ۱ درصد ارتفاع طبقه جدا شده و این فاصله با یونولیت پر شود.
• مسلح‌سازی دیوار: برای پایداری کامل، دیوار باید در جهت افقی با میلگرد بستر (در هر یک متر ارتفاع) یا بست‌های فلزی منقطع مسلح شود.
• نصب پنجره: برای بازشوهای بزرگتر از ۲.۵ متر، حتماً باید در کنار بازشو از وادار و نعل‌درگاه استفاده کرد .

 

سوالات متداول